Afspraak maken?

Bel voor een afspraak of meer informatie met de polikliniek Chirurgie. (0187) 60 71 00

Open been (ulcus cruris)

Een open been is een open plek of wond aan het onderbeen. De medische term ervoor is ulcus cruris wat betekent: zweer aan het onderbeen. Deze ontstaat door een stoornis in de bloedsomloop. Zonder behandeling zal de zweer slecht genezen.

De wond kan er verschillend uitzien. Zo kan de plek open en vochtig zijn of juist bedekt met korsten. Ook de kleur en grootte van de plek kunnen sterk verschillen. De stoornis in de bloedsomloop kan liggen in de bloedaanvoer (de slagaders), maar vaker ligt het probleem in de bloedafvoer (de aders). De stoornis is meestal al langere tijd aanwezig voordat een wond ontstaat. In het begin merken mensen het aan dikke benen (vochtophoping of oedeem) en aan vermoeide zware benen.

In het volgende stadium kan de huid bruin gaan verkleuren, en uiteindelijk kan de huid open gaan. Wanneer de wond net open is, is het wondgebied vaak pijnlijk, maar vaak ook al enige dagen daarvoor. De verschijnselen van het open been - de wond en de pijn – kunnen meestal goed worden behandeld. Omdat de stoornis in de bloedsomloop meestal niet verholpen kan worden, kan er opnieuw een wond ontstaan. Daarom moet u ook na het genezen van de beenwonden altijd therapeutische elastische kousen blijven dragen.

Het is een misverstand dat een open been alleen bij oudere vrouwen voorkomt. De aandoening komt bij mensen van alle leeftijden voor en zowel bij mannen als bij vrouwen. Wel is het zo dat de ongeveer 65% van de mensen met deze aandoening vrouwen zijn. De gemiddelde leeftijd ligt rond 60 jaar.

Hoe ontstaat een open been:
Bij een normale bloedsomloop in de benen wordt zuurstofrijk bloed door slagaders aangevoerd. Door steeds kleinere bloedvaten komt het aan bij de spieren, de huid en andere weefsels die bloed nodig hebben. Daar geeft het bloed de zuurstof en voedingsstoffen af. Vervolgens neemt het bloed afvalstoffen op en stroomt het via steeds grotere aders weer terug naar het hart en de longen. Vanuit de benen moet het bloed tegen de zwaartekracht in omhoog naar het hart stromen.

Bij gezonde mensen gebeurt dat automatisch door het mechanisme van de kuitspierpomp. Bij het lopen knijpen de kuitspieren het bloed omhoog in de aders. In die aders zitten kleppen waardoor het bloed niet meer kan terugstromen. Bij veel mensen zit de oorzaak van hun open been in het niet goed functioneren van dit mechanisme. Hierdoor ontstaat vochtophoping (oedeem). Deze vochtophoping vertraagt de wondgenezing als de huid beschadigd raakt, bijvoorbeeld door stoten. Bij alle patiënten met een open been is het belangrijk dat de bloedsomloop gedurende en na de behandeling weer goed functioneert. Het dragen van een elastische kous bevordert de normale bloedsomloop. 

Oorzaken van een open been:
Hieronder worden verschillende oorzaken van een open been genoemd. Deze kunnen in combinatie aanwezig zijn. Aderproblemen (veneuze insufficiëntie) Bij aderproblemen wordt het bloed niet goed door de aders afgevoerd. Hierdoor hoopt zich vocht op in de weefsels in de voet en het onderbeen. De huid gaat strak staan, kan niet goed doorbloed worden en wordt daardoor erg kwetsbaar.

Spataderen (varices)
Dit zijn aders die wijder zijn geworden. Daardoor sluiten de kleppen in de beenaders niet goed meer, zodat het bloed weer terug naar beneden stroomt. Het is onduidelijk of spataders kunnen ontstaan door een erfelijke aanleg hiervoor. Spataders komen namelijk bij zoveel mensen voor, dat een erfelijke aanleg moeilijk is vast te stellen. Spataders kunnen verergeren door bijvoorbeeld een staand beroep, door overgewicht of door hormonale factoren (zoals verandering van hormonen bij zwangerschap).

Trombose
Hierbij heeft een bloedstolsel zich vastgezet in een ader. Bloedstolsels kunnen een ader tijdelijk helemaal afsluiten (trombosebeen). Hierdoor kunnen beschadigingen optreden van de aders in de kuit. De kleppen in de aders kunnen beschadigd raken. Als de kleppen beschadigd zijn, dan kunnen ze niet meer goed sluiten zodat het bloed weer naar beneden stroomt. Deze gevolgen van een trombosebeen kunnen pas na jaren ontstaan. Soms zijn mensen al vergeten dat ze ooit een trombosebeen hebben gehad.

Onvoldoende werking van de kuitspieren
Bij mensen die hun kuitspieren weinig gebruiken, wordt het bloed niet goed naar het hart gepompt. Bijvoorbeeld bij mensen die in een rolstoel zitten of een beroep hebben waarbij ze veel moeten staan. 

Slagaderproblemen (arteriële insufficiëntie)
Soms zijn de slagaders (arteriën) vernauwd, zodat er een tekort ontstaat in de bloedaanvoer. Hierdoor krijgen de weefsels te weinig zuurstof en voedingsstoffen uit het bloed. Het weefsel kan hierdoor afsterven, waardoor er een zweer of wond ontstaat. Deze wonden ontstaan meestal aan tenen en voeten, of aan de voor- of buitenzijde van het onderbeen. Ze kunnen erg pijnlijk zijn en zijn vaak ook moeilijk te genezen. Patiënten met deze vorm van open been hebben de ervaring dat ze minder last van het been hebben als ze het onderbeen naar beneden laten hangen. Bij het lopen krijgen ze vaak pijn in de benen die na een moment van rust weer verdwijnt (etalagebenen). Deze mensen komen meestal niet in aanmerking voor therapeutische elastische kousen.

Problemen in de haarvaten van de huid
De kleinste bloedvaten noemt men, omdat ze zo dun zijn, de haarvaten. Als deze haarvaten worden aangetast, zal de huid minder goed worden doorbloed. De aantasting van de haarvaten gebeurt onder andere door roken, diabetes mellitus (suikerziekte), en langdurig bestaande hoge bloeddruk. De haarvaten kunnen ook ontstoken raken (vasculitis). Deze ontsteking kan wondjes tot gevolg hebben.

Gecombineerde oorzaken
Sommige mensen hebben meerdere oorzaken voor een open been (zoals diabetes mellitus en langdurig bestaande hoge bloeddruk) en kunnen dan ook een combinatie van klachten hebben.

Zulke wonden zijn over het algemeen lastiger te genezen dan wonden met een enkele oorzaak. Vochtophoping in de benen (oedeem) kan ontstaan door zeer uiteenlopende oorzaken. Zoals hartfalen (onvoldoende pompfunctie van het hart), nierfalen (de nieren kunnen onvoldoende vocht uit het lichaam verwijderen), leverfalen (ernstige vorm van leverziekte). Vochtophoping in de benen kan ook ontstaan bij lang achter elkaar zitten of staan, vlak voor een menstruatie, of bij zwangerschap.

Onderzoek:
Eerst zullen een aantal vragen worden gesteld: over uw eigen medische voorgeschiedenis, over uw familie geschiedenis en over de precieze klachten die u aan uw been hebt. Vervolgens wordt u lichamelijk onderzocht. Een afwijking aan de aders is vaak redelijk eenvoudig vast te stellen aan de hand van de huidafwijkingen en de plaats van de wond aan het onderbeen. Door vergelijking van de bloeddruk aan de enkels met de bloeddruk aan de armen, kan worden gezien of de bloedvoorziening van de benen voldoende is. Dit wordt een enkel-arm-index genoemd.

Een van de meest voorkomende aanvullende onderzoeken is het Duplex onderzoek (zie folder Echo-duplex onderzoek van de beenslagaderen en Echo-duplex onderzoek van de beenaderen). Dit is een echo in combinatie met een Doppler. De echo brengt de bloedvaten in beeld, en de Doppler registreert de richting en de snelheid van de bloedstroom. Dit onderzoek duurt ongeveer 45 minuten.

Bij twijfel over andere oorzaken, bijvoorbeeld aandoeningen van de haarvaten, is het soms nodig om onder lokale verdoving een huidstukje van de wondrand te nemen voor onderzoek onder de microscoop.

Zo nodig vindt daarna nog angiografie plaats. Een angiografie is een afbeelding van de slagaders. Dit kan op een aantal manieren gebeuren. Eén daarvan is het met een contrastvloeistof zichtbaar maken van de bloedvaten met röntgenonderzoek. Een andere mogelijkheid is een MRA (magnetische resonantie angiografie). Deze onderzoeken vinden plaats op de afdeling radiologie.


Folder:
Open been (ulcus cruris)